Matbaaya gönderilen dosyaların büyük bölümü aynı birkaç hata yüzünden geri döner. Her geri dönüş, onay sürecini en az bir gün uzatır ve acil işlerde ekspres ücretine dönüşür. Bu rehber, dosyanızı ilk seferde onaylatmanız için gereken tüm prepress kurallarını sırasıyla anlatır.
Baskıya hazır dosya ne demek?
Baskıya hazır (print-ready) dosya, matbaanın üzerinde hiçbir düzeltme yapmadan doğrudan kalıba veya dijital baskı makinesine gönderebileceği dosyadır. Bunun için dosyanın doğru ölçüde, taşma paylı, CMYK renk modunda, yüksek çözünürlüklü ve fontları gömülü olması; bir PDF/X standardında dışa aktarılması gerekir.
1. Belge ölçüsü ve 3 mm taşma payı
Belgeyi her zaman ürünün net (kesim) ölçüsünde açın ve taşma payını (bleed) ayrıca tanımlayın. Kenara değen zemin rengi, fotoğraf ve şekiller kesim çizgisinin 3 mm dışına kadar uzatılmalıdır.
| Ürün | Net ölçü | Taşma paylı dosya ölçüsü |
|---|---|---|
| Kartvizit | 85 × 55 mm | 91 × 61 mm |
| A6 | 105 × 148 mm | 111 × 154 mm |
| A5 | 148 × 210 mm | 154 × 216 mm |
| 10 × 21 cm | 100 × 210 mm | 106 × 216 mm |
| A4 | 210 × 297 mm | 216 × 303 mm |
| A3 | 297 × 420 mm | 303 × 426 mm |
Kutu ve ambalaj gibi bıçaklı işlerde matbaa 3–5 mm taşma isteyebilir; bıçak çizimini (dieline) matbaadan alıp tasarımı bunun üzerine yapın.
2. Güvenli alan ve kenar boşlukları
Metin, logo, telefon numarası ve QR kod gibi kesilmemesi gereken öğeler, kesim çizgisinden en az 3–5 mm içeride olmalıdır. Ciltli işlerde ek kurallar vardır:
- Amerikan cilt: Sırt tarafında 8–10 mm’lik alan açılışta görünmez.
- Tel dikişli kalın kataloglar: Sayfa kayması (creep) nedeniyle dış kenarlarda en az 5 mm boşluk bırakın.
- Katlamalı broşür: Kırım çizgisinin her iki yanında 4–5 mm boşluk bırakın.
3. Renk modu: CMYK ve doğru ICC profili
Ekranlar ışık yayan RGB renk modunda, baskı makineleri ise mürekkep kullanan CMYK modunda çalışır. RGB bir dosya matbaada CMYK’ya dönüştürüldüğünde özellikle canlı mavi, turuncu ve yeşiller matlaşır. Dönüşümü kontrollü yapmak için belgenizi en baştan CMYK’da ve matbaanızın kullandığı profille hazırlayın:
| Kâğıt | Yaygın ICC profili | Karakterizasyon verisi |
|---|---|---|
| Kuşe (parlak / mat) | ISO Coated v2 (ECI) | FOGRA39 |
| Kuşe (yeni nesil) | PSO Coated v3 | FOGRA51 |
| 1. hamur (kaplamasız) | PSO Uncoated v3 | FOGRA52 |
Türkiye’deki matbaaların önemli bir kısmı hâlâ ISO Coated v2 (FOGRA39) ile çalışır; emin değilseniz matbaanıza sorun. Renk farklarının nedenlerini CMYK, RGB ve Pantone rehberinde ayrıntılı anlattık.
4. Çözünürlük: 300 DPI kuralı
Fotoğraf ve raster görseller baskı ölçüsünde 300 DPI olmalıdır. Burada önemli olan “efektif” çözünürlüktür: 300 DPI bir görseli yerleşimde %200 büyütürseniz efektif çözünürlük 150 DPI’ya düşer.
| Kullanım | Önerilen çözünürlük |
|---|---|
| Kartvizit, broşür, katalog (fotoğraf) | 300 DPI |
| Siyah-beyaz çizgisel görsel (bitmap) | 1200 DPI |
| Afiş (yakından bakılan, 50 × 70 cm’e kadar) | 200–300 DPI |
| Roll-up, branda, billboard (uzaktan bakılan) | 100–150 DPI |
Baskı ölçüsüne göre gereken piksel değerleri:
| Ölçü (taşma paylı) | 300 DPI’da gereken piksel |
|---|---|
| Kartvizit — 91 × 61 mm | 1075 × 720 px |
| A5 — 154 × 216 mm | 1819 × 2551 px |
| A4 — 216 × 303 mm | 2551 × 3579 px |
| A3 — 303 × 426 mm | 3579 × 5031 px |
Web sitelerinden veya sosyal medyadan indirilen görseller genellikle 1080–2000 piksel genişliğindedir. 1080 piksel genişliğindeki bir görsel, 300 DPI’da en fazla 9,1 cm genişliğinde basılabilir.
5. Siyah metinler ve zengin siyah
- Metinler, ince çizgiler ve barkodlar yalnızca %100 K (0/0/0/100) olmalıdır. Dört renkten oluşan siyah metin, renklerin üst üste oturmasında en küçük kaymada bulanık ve renkli gölgeli görünür.
- Geniş siyah zeminlerde zengin siyah kullanın: C60 M40 Y40 K100. Yalnızca K100 büyük alanlarda gri ve soluk görünür.
- C100 M100 Y100 K100 (registration siyahı) asla kullanmayın. %400 mürekkep yoğunluğu kurumaz, tabakalar birbirine yapışır ve arka yüze bulaşır.
6. Toplam mürekkep yoğunluğu (TAC)
Bir noktadaki C+M+Y+K değerlerinin toplamına toplam mürekkep yoğunluğu (Total Area Coverage) denir. Kâğıt bu mürekkebin tamamını emip kurutamazsa lekelenme ve bulaşma (set-off) oluşur. Genel sınırlar:
- Kuşe: %300–330
- 1. hamur: %260–300
- Gazete kâğıdı: %220–240
Matbaanın ICC profiliyle yapılan CMYK dönüşümü bu sınırları otomatik uygular; sorun genellikle manuel olarak tanımlanan koyu renklerde çıkar.
7. Fontlar: gömme veya eğriye çevirme
PDF’te kullanılan tüm fontlar gömülü olmalıdır. Gömülmemiş bir font matbaanın bilgisayarında farklı bir fontla değiştirilir; bu durumda özellikle Türkçe karakterler (ş, ğ, ı, İ) yanlış veya boş kutucuk olarak basılabilir. Alternatif olarak, son kontrolden sonra metinler eğriye (Create Outlines / Convert to Curves) çevrilebilir; ancak bu işlemden sonra metin düzenlenemez, bu yüzden düzenlenebilir bir kopya saklayın.
- Pozitif metinde en küçük punto: 6 pt
- Koyu zemin üzerinde negatif (beyaz) metinde: 8 pt, ince olmayan bir kesimle
- En ince çizgi: 0,25 pt (≈ 0,1 mm)
8. Bıçak izi, lak ve varak katmanları
Bıçaklı kesim, kısmi lak, varak ve gofre gibi işlemler baskıdan ayrı katmanlar olarak tanımlanır:
- Bıçak izi: “Bıçak” veya “CutContour” adlı bir spot renkle, 0,25 pt kontur olarak çizilir ve overprint olarak işaretlenir. Böylece baskı katmanını etkilemez.
- Kısmi lak, varak, gofre: Tasarımla birebir hizalı ayrı katman veya ayrı PDF sayfası olarak, %100 tek renkle (genellikle K) hazırlanır.
9. Overprint ve knockout
Normalde üstteki nesne, altındaki rengi “boşaltır” (knockout). Overprint açık olan nesne ise alttaki rengin üzerine basılır. Doğru kullanım:
- Siyah metinde overprint açık olmalı: Siyah metin zeminin üzerine basılır; register kaymasında metin çevresinde beyaz boşluk oluşmaz.
- Beyaz nesnede overprint kesinlikle kapalı olmalı: Overprint verilmiş beyaz bir nesne baskıda tamamen kaybolur.
Acrobat Pro’da Çıktı Önizleme (Output Preview) panelindeki “Üst baskıyı simüle et” seçeneğiyle dosyanızın baskıda nasıl görüneceğini kontrol edin.
10. PDF dışa aktarma ayarları
| Ayar | Önerilen değer |
|---|---|
| Standart | PDF/X-1a:2001 (matbaa istiyorsa PDF/X-4:2008) |
| Uyumluluk | PDF/X-1a için Acrobat 4 (PDF 1.3); PDF/X-4 için Acrobat 7 (PDF 1.6) |
| Görsel sıkıştırma | 450 ppi üzerindeki görselleri 300 ppi’ye bikübik küçült, JPEG maksimum kalite |
| Kesim işaretleri | Gerekiyorsa açık; ofset değeri en az 3 mm |
| Taşma | “Belge taşma ayarlarını kullan” (3 mm) |
| Renk dönüşümü | Hedefe dönüştür (sayıları koru); çıktı amacı: matbaanın profili |
| Fontlar | Tümü gömülü (alt küme) |
Programlara göre notlar
- InDesign: Dosya > Dışa Aktar > Adobe PDF (Baskı) > ön ayar olarak [PDF/X-1a:2001] seçin; İşaretler ve Taşmalar sekmesinde taşma ayarını kontrol edin.
- Illustrator: Farklı Kaydet > Adobe PDF > ön ayar [PDF/X-1a:2001]. Çok sayfalı işlerde çalışma yüzeylerini ayrı sayfalar olarak kaydedin.
- Photoshop: Tek sayfalık işlerde Photoshop PDF olarak PDF/X-1a ile kaydedilebilir; ancak metinler rasterleştiği için küçük yazılar keskinliğini kaybedebilir. Metin ağırlıklı işlerde InDesign veya Illustrator tercih edin.
- Canva: Paylaş > İndir > PDF Baskı seçin, “Kırpma işaretleri ve taşma payı” kutusunu işaretleyin; Pro hesaplarda renk profili olarak CMYK seçilebilir.
- CorelDRAW: PDF olarak yayınla > ön ayar PDF/X-1a; renk yönetimi ayarlarında matbaanın profilini seçin.
Son kontrol: preflight
Dosyayı göndermeden önce Acrobat Pro’da Preflight aracıyla PDF/X uyumluluğunu doğrulayın, Çıktı Önizleme panelinde renk ayrımlarını (separations) tek tek açıp kapatarak kontrol edin. Son olarak telefon numarası, adres, fiyat ve tarih gibi bilgileri ikinci bir kişiye okutun; baskıdan sonra fark edilen bir yazım hatasının düzeltme maliyeti, tüm işin yeniden basılmasıdır.